Przypominamy wszystkie zwrotki „Mazurka Dąbrowskiego” oraz wyjaśniamy, kiedy powstała ta pieśń narodowa i kto ją napisał. W jaki sposób trzeba się zachowywać, gdy odśpiewywany jest Księga pochodząca od Boga powinna być wyjątkowa. I taka właśnie jest Biblia. Została przetłumaczona na setki języków i wydrukowana w miliardach egzemplarzy. Jest zgodna z faktami naukowymi, mimo że powstała tysiące lat temu. Chociaż spisywało ją około 40 osób, nie zawiera sprzecznych informacji. Księga liczb nosi w hebr. nazwę zaczerpniętą z najważniejszego zwrotu pierwszego swego wiersza bemidbar (na pustyni). LXX i Wlg natomiast nadały jej nazwę od dużej ilości liczb występujących w tekście (Arithmoi, Numeri). Do tych tradycji nawiązała nazwa polska. Tematyka księgi obejmuje obok szeregu wydarzeń okresu wędrówki na Jest to ostatnia księga Pism Hebrajskich, czyli tak zwanego Starego Testamentu. Podkreśla znaczenie niezmiennych zasad Boga oraz Jego miłosierdzia i miłości. Co wiesz o Ewangelii sw. Marka , Mateusza, Łukasza i Jana (kim był autor, kiedy powstała ksiega, jaka jest jej główna myśl Zobacz odpowiedź Reklama Vay Tiền Nhanh Chỉ Cần Cmnd Nợ Xấu. Słowo Boże zachowuje swą wartość, nawet jeśli nie da się rozwiązać wszystkich kwestii historycznych z nim związanych, np. kto jest autorem jakiejś księgi biblijnej. Jednak ważne jest w tym wypadku, aby wiedzieć, kto się wypowiada. Jeżeli jest to ktoś, kto znał wydarzenia, bardziej jesteśmy skłonni przyjąć jego wypowiedzi. Dlatego również w wypadku Apokalipsy ważne jest, kto w niej zabiera głos. Kim był autor dzieła, które świadczy o niezwykłym geniuszu poetyckim jego twórcy i równocześnie o jego nadzwyczajnej mądrości? Jest to zagadnienie bardzo stare, które jeszcze dzisiaj nie znalazło pełnego i zadowalającego wszystkich rozwiązania. Chcąc wyrobić sobie pewien pogląd na ten temat, sięgnijmy najpierw do samej księgi i do Tradycji pierwotnego Kościoła. Co na temat pisze sam autor? Autor Apokalipsy podaje o sobie kilka szczegółów. 1) Apokalipsa jest dziełem Jana. Jej autor pisze o tym cztery razy. Rozpoczyna od stwierdzenia: „Objawienie Jezusa Chrystusa, które dał Mu Bóg […] i [co] On, wysławszy swojego anioła, oznajmił przez niego za pomocą znaków słudze swojemu, Janowi” (Ap 1,1; por. także Ap 1, W końcowej części Apokalipsy mamy jego autograf, czyli podpis: „To właśnie ja, Jan, słyszę i widzę te rzeczy” (Ap 22,8). 2) Autor określa siebie jako „sługa Boga i brat” tych, do których pisze, oraz jako „współuczestnik w ucisku i królestwie, i wytrwaniu w Jezusie” (Ap 1, 3) Zaraz na początku wspomina, że przebywał na wyspie Patmos jako zesłaniec, prześladowany za wyznawanie Chrystusa. „Ja, Jan, wasz brat i współuczestnik w ucisku i królestwie, i wytrwaniu w Jezusie, byłem na wyspie, zwanej Patmos, z powodu słowa Bożego i świadectwa Jezusa” (Ap 1,9). Patmos jest urokliwą wyspa na Morzu Egejskim. W czasach Domicjana stanowiła jednak rzymską kolonię karną. Dla mieszkańców Azji Mniejszej sama nazwa tej wysepki miała brzmienie złowrogie, gdyż było to miejsce zesłania na ciężkie roboty dla złoczyńców sąsiednich terenów. Ta skalista wyspa na Morzu Egejskim jest tak mała, że darmo jej szukać na zwykłej mapie. Stanowi część archipelagu Sporad, wysp, które wyłaniając się z morza, otaczają wieńcem zachodnie wybrzeże Azji Mniejszej, czyli dzisiejszej Turcji. Samo Patmos leży 90 km na południowy zachód od Efezu (ówczesnej stolicy Azji Mniejszej). Wysepka liczy zaledwie 12 km długości i 9 km szerokości. Wygląda z daleka jak grzbiet wyłaniającego się z morza ciemnego wieloryba. Wewnątrz jej boku znajduje się głęboka zatoka, przecinająca wyspę prawie na pół i stanowiąca doskonały port. Rzymianie zrobili z Patmos miejsce karnego zesłania, gdyż łatwo było upilnować więźniów na niewielkim obszarze, a wyspa była dostatecznie odległa od głównego lądu, by uniemożliwić dopłynięcie do niego wpław. Największym miastem wyspy jest port handlowy Skala. Nad nim wznosi się klasztor Joannu tu Theologu (Jana Teologa). W połowie drogi między Skalą a stolicą Chorą znajduje się niewielki klasztor Iera Apokalypsis, wzniesiony wokół groty (Grota Apokalipsy), w której autor Apokalipsy miał doznać objawienia. Znajduje się ona wewnątrz kościoła Hagia Anna. Widoczny na ścianie srebrny pas wskazuje miejsce, gdzie Jan kładł głowę do snu. W sklepieniu zaś widoczna jest szczelina skalna, przez którą miał do niego przemówić Bóg. We wspomnianej grocie św. Jan modlił się za swoich opuszczonych Efezjan, za prześladowany Kościół, błagając o łaskę i wytrwanie dla wszystkich. Tam pewnej niedzieli, pogrążony w modlitwie, ujrzał Pana Jezusa. Mistyczne doświadczeniu (Ap 1,10) stało się tutaj jego udziałem. Doświadczenie to zostało utrwalone na kartach ostatniej księgi Biblii, zapisanych u schyłku I wieku przez Wizjonera, który nazywa siebie Janem i utożsamianego przez Tradycję z ewangelistą o tym samym imieniu. Z tekstu Apokalipsy można jeszcze wyciągnąć następujące wnioski co do osoby autora: 4) Autor był chrześcijaninem wywodzącym się z judaizmu. Świadczy o tym doskonała znajomość ksiąg Starego Testamentu. Równocześnie jednak krytycznie ocenia niewierność Izraelitów i nazywa ich nawet „synagogą Szatana” (Ap 2,9). 5) Jako chrześcijanin żył początkowo w Palestynie, a potem przeniósł się na stale do Azji Mniejszej. 6) Napisał Apokalipsę po grecku, ale myślał, czuł i wypowiadał się w duchu semickim. Znawcy ksiąg biblijnych uważają nawet, że jego język grecki jest dość słaby. Świadczy to, iż nie był językiem ojczystym autora. 7) Adresaci Księgi znali autora osobiście i darzyli wielkim szacunkiem. Stał się dla nich autorytetem. 8) Autor znał doskonale sytuację Kościołów w Azji Mniejszej. Udziela im pochwał i nagan, a nawet grozi karą za naruszenie zaleceń tej Księgi (Ap 22,18). Pierwsi chrześcijanie wiedzieli bez wątpienia, kto kryje się za imieniem Jan w Apokalipsie. W późniejszych wiekach nie jest to już tak oczywiste. Co o autorze Apokalipsy sądzono w pierwotnym Kościele? Naukę Tradycji czasów apostolskich i poapostolskich zatrzymali i odzwierciedlili w swoich pismach starożytni pisarze chrześcijańscy, tzw. Ojcowie Kościoła. Najstarsze świadectwa pisarzy wczesnochrześcijańskich, sięgające II wieku po Chrystusie, podają jednomyślnie, że Apokalipsę napisał św. Jan Apostoł. Najstarszymi świadkami są św. Justyn i św. Ireneusz, którzy przez pewien czas przebywali w Efezie. Obaj stwierdzają, że autorem Apokalipsy jest św. Jan Apostoł. Św. Justyn w Dialogu z Żydem Tryfonem, napisanym pomiędzy rokiem 151 a 155, nazywa autora wspomnianej Księgi „Apostołem Chrystusa”.[1] Ta informacja jest wyjątkowo ważna, ponieważ św. Justyn nawrócił się na chrześcijaństwo w Efezie w roku 135. Było to zaledwie kilka dziesięcioleci po tym, jak autor Apokalipsy pisał listy do siedmiu Kościołów w Azji Mniejszej, wśród których Kościół w Efezie był najważniejszy. Zaś św. Ireneusz w dziele Adversus haereses,[2] napisanym około r. 180, bardzo często cytuje Apokalipsę. Na równi z czwartą Ewangelią oraz trzema listami przypisuje ją św. Janowi z Efezu, który był Apostołem i uczniem Pana, a który apokaliptyczne wizje miał „niedawno, prawie za życia naszego pokolenia, pod koniec panowania cesarza Domicjana”. Jego stwierdzenie jest niezwykle ważne z tego powodu, że wspomina także, iż w młodości poznał św. Polikarpa, biskupa Smyrny, który z kolei znał osobiście Apostoła Jana. Podobnie utrzymują inni świadkowie Kościoła wschodniego i zachodniego (Kanon Muratoriego, Tertulian). Związek Apokalipsy ze św. Janem Apostołem nie zawsze bywał i jest dla wielu oczywisty. Na szczęście zastrzeżenia co do apostolskiego autorstwa Apokalipsy nigdy nie były zjawiskiem powszechnym w Kościele. W II wieku, na terenie Rzymu, pojawiły się wypowiedzi kwestionujące Janowe autorstwa. Marcjon odrzucił Apokalipsę uznając ją za zbyt przepojoną Starym Testamentem, symboliką i jakimiś błędami. Gajus, zwalczając montanistów, przypisuje Apokalipsę Ceryntowi. W III wieku część Ojców i pisarzy Kościoła, kierując się Tradycją, przypisuje Apokalipsę św. Janowi Apostołowi (Orygenes, Hipolit, św. Cyprian), a inni, uznając ją za dzieło kanoniczne, sądzą jednocześnie, że jej autorem nie jest ten sam człowiek, który napisał czwartą Ewangelię i trzy listy. W Kościele zrodziła się herezja millenaryzmu, głosząca, że przed ostatecznym końcem świata Chrystus będzie jeszcze królował przez tysiąc lat na ziemi wraz ze swoimi wiernymi. Odwoływano się w tym wypadku do Apokalipsy, której autor wspomina o królowaniu Chrystusa (Ap 20). Dlatego biskupi Kościołów Syrii i Azji Mniejszej uznali za niemożliwe, aby św. Jan Apostoł napisał Księgę, która wywołała tyle zamieszania w Kościele. Najbardziej typowym reprezentantem takiego poglądu był Dionizy, biskup Aleksandrii (246-264). W związku z dyskusjami, jakie prowadził na temat millenaryzmu, przestudiował Apokalipsę i stwierdził, że nie może pochodzić od św. Jana Apostoła. Nie podważał faktu, iż została napisana pod natchnieniem, ale twierdził, że autora tej księgi nie można identyfikować z Apostołem, który napisał Ewangelię i listy. Dzieła te bowiem bardzo się różnią nie tylko pod względem gatunku literackiego, ale również co do treści, a także z powodu zastosowanych pojęć i użytego języka. W Apokalipsie brak typowych dla św. Jana określeń, np. życie, światłość, prawda, łaska, miłość, a język jest pełen barbaryzmów. Kto więc jest autorem Apokalipsy? Między czwartą Ewangelią a Apokalipsą istnieją pewne podobieństwa. Niewątpliwie istnieje pokrewieństwo językowe i doktrynalne między tymi pismami Nowego Testamentu. Mieli więc rację Ojcowie i pisarze Kościoła, przypisując te dzieła Janowi. W jednym i drugim dziele zauważa się upodobanie do alegorii, symboliki i do używania tych samych porównań (woda życia, Pasterz, Baranek, manna). Wspólne są także pewne charakterystyczne tematy (świadectwo, Chrystus Słowem Boga) i cytowanie proroka Zachariasza. Ciekawą jest ponadto rzeczą, że w ostatnim wypadku chodzi o tekst grecki zbliżony do tłumaczenia Teodocjona. Z tego można wyciągnąć wniosek, że oba dzieła uległy podobnym wpływom. Czy to oznacza, że mają tego samego autora? Niekoniecznie, gdyż dwaj pisarze, pochodzący z tego samego regionu, mogli w tym samym czasie, ale niezależnie od siebie, napisać dwa podobne dzieła. Jeżeli jednak pamiętamy, że są to podobieństwa niezwykle uderzające, to w takim razie nie wystarczy tak skomplikowane wyjaśnienie. Jest zaś bardziej prawdopodobne, że ten sam autor napisał dwa dzieła, chociaż formowały się one odmiennie. Jest jednak faktem, że już nawet przy pobieżnym czytaniu Apokalipsy widoczna jest jej odmienność od Ewangelii św. Jana. Ponadto różnice są bardziej uderzające niż podobieństwa. Widoczne są one zarówno w słownictwie i stylu, jak i w teologii. Styl i język Apokalipsy jest znacznie gorszy niż w przypadku czwartej Ewangelii. Jak wyjaśnić tę różnicę? Wielu krytyków, przypisując te dzieła jednemu autorowi, uważało, że upłynęło dużo czasu między deportacją na Patmos a napisaniem Ewangelii. W tym czasie prorok mógł zdobyć lepszą znajomość języka greckiego. Ale nie można się na to zgodzić, gdyż obie księgi powstały pod koniec I wieku po Chr. i to w czasie niezbyt odległym jedna od drugiej. Jeżeli autor był niezdolny pisać poprawnie po grecku w chwili, gdy przedstawiał swe wizje, to jak mógł to uczynić kilka lat później? Trzeba się zatem zgodzić, iż do powstania Apokalipsy przyczynił się jakiś uczeń św. Jana. Według tej hipotezy jakiś, niezbyt biegły w języku greckim, sekretarz otrzymał zadanie opracowania tej księgi podczas lub po wygnaniu na Patmos. Inny natomiast, bardziej biegły w tym języku, był redaktorem czwartej Ewangelii. W obydwu jednak wypadkach trzeba się liczyć ze znacznym wpływem autora zasadniczego, który zapewnił jedność całemu zbiorowi (Ewangelia św. Jana, Listy św. Jana, Apokalipsa). Powstanie Apokalipsy przypomina więc w tym wypadku proces formowania się Listu do Hebrajczyków. Nie ma w Apokalipsie kluczowych słów czwartej Ewangelii i listów św. Jana (światłość, ciemności, prawda, miłość, świat w znaczeniu pejoratywnym). Chociaż w obydwu pismach Chrystus nazywany jest Barankiem, to jednak użyte są dwa różne słowa greckie (J 1, 29: amnos; Ap 14,1; 15,3: arnion). Nauka o Duchu Świętym w Apokalipsie jest zaledwie naszkicowana, a tymczasem w przemówieniu podczas Ostatniej Wieczerzy zajmuje bardzo ważne miejsce. Jednak zasadnicza różnica jest widoczna w doktrynie eschatologicznej. W Apokalipsie żyjemy oczekiwaniem powrotu Chrystusa; Jezus jest uwielbionym Synem Bożym, który powróci na końcu czasów, aby osądzić bezbożnych; Antychryst jest siłą polityczną, która sprzeciwia się ustanowieniu Królestwa Bożego. Według czwartej Ewangelii Chrystus zamieszkuje w wierzących; Jezus został wywyższony przez zmartwychwstanie, dokonał już zgromadzenia wybranych i osądził, tj. oddzielił wierzących od pozostałych, akceptujących Boży plan zbawienia od tych, którzy go odrzucają. Antychryst albo antychrysty działają szerząc błędne nauki chrystologiczne; Duch Święty, mieszkając w duszach, już obecnie realizuje wśród nas Królestwo Boże. Nie bez znaczenia jest jednak fakt, że autor nazywa siebie prorokiem. Z tego może bowiem wynikać, że nie identyfikuje się z Apostołem. Jednak ten szczegół może przemawiać za Janowym autorstwem księgi. Gdyby bowiem ktoś chciał się podszyć pod Apostoła, na pewno pamiętałby o tym, aby przypisać sobie ten tytuł. Zaskakuje jednak, że ten, który spędził z Jezusem lata Jego publicznej działalności i który należał do grona Jego najbliższych, nie czyni aluzji do ziemskiego życia Chrystusa. Nic więc dziwnego, że w czasach współczesnych krytycy na nowo i to w stopniu znacznie szerszym, podjęli starą już dyskusję na temat autorstwa Apokalipsy św. Jana, zajmując bardzo różne stanowiska. Dlatego współcześnie brakuje pełnej jednomyślności co do autorstwa Apokalipsy. 1) Znaczna liczba biblistów (katolicy: I. de la Potterie, A. Feuillet i protestanci: Michaelis, Menoud) akceptuje starożytną tradycję przypisującą autorstwo Apokalipsy i czwartej Ewangelii św. Janowi Apostołowi. Niezaprzeczalne różnice, jakie zachodzą między tymi księgami, mogą znaleźć dostateczne wyjaśnienie w odmiennych warunkach ich powstania. Na Patmos autor, gdy pisał Apokalipsę, znajdował się w niewoli, doznawał ekstaz, obywał się bez pomocy jakiegokolwiek sekretarza. W Efezie natomiast cieszył się względnym spokojem i swobodą. Mógł się wtedy posłużyć kimś, kto zatroszczył się o staranniejsze opracowanie literackie czwartej Ewangelii.[3] 2) Inni tylko częściowo podzielają ten pogląd (Reuss, Holtzmann, Kiddle): Apokalipsa jest dziełem św. Jana Apostoła, który nie napisał jednak czwartej Ewangelii. 3) Apokalipsa nie pochodzi od Apostoła. Nie jest on także autorem czwartej Ewangelii. Tę opinię podziela wielu protestantów (Windisch, Kraft) a także pewni katolicy (A. Wikenhauser, Boismard).[4] Z tego widać jak bardzo trudno jest rozwiązać ten zawiły problem, trzeba bowiem uwzględnić wszystkie dane tradycji i krytyki wewnętrznej. Próbując to osiągnąć, stajemy wobec następującego dylematu: jeżeli chce się utrzymać Janową autentyczność całej czwartej Ewangelii, to zredagowanie Apokalipsy trzeba przypisać jakiemuś uczniowi tegoż Apostoła; jeżeli natomiast chciałoby się utrzymać Janową autentyczność Apokalipsy, biorąc pod uwagę szczególne świadectwo św. Justyna i św. Ireneusza, to w stosunku do czwartej Ewangelii trzeba przyjąć – zgadzając się, że jej treść odpowiada zasadniczo nauczaniu Janowemu – iż dzieło to zostało zredagowane przez jakiegoś ucznia Apostoła albo przez grupę jego uczniów. Wydaje się, że należy wziąć pod uwagę następujące wnioski. Św. Jana jest autorem Apokalipsy w znaczeniu szerszym aniżeli jesteśmy do tego przyzwyczajeni. Starożytne pojęcie autorstwa jest tak szerokie, że nie zmusza do przypisywania Apokalipsy osobiście św. Janowi. Nie jest sprawą wiary, czy św. Jan Apostoł osobiście pisał to dzieło, czy też korzystał z pomocy sekretarza, mającego mniejszą lub większą swobodę przy redagowaniu tekstu. Tradycja nie przechowała jednak imienia anonimowego sekretarza – jednego czy dwóch. Zachowała natomiast, ze czcią wspominając, tylko zasadniczego autora, zwłaszcza gdy był nim „uczeń, którego miłował Jezus”. Kim był św. Jan? Osoba św. Jana Apostoła, podawana przez Tradycję, doskonale odpowiada charakterystyce autora Apokalipsy przekazanej przez tekst Księgi. Ewangelie dostarczają pewnych informacji o osobie i życiu św. Jana Apostoła. Był synem Zebedeusza i Salome (Mk 1,19-20; 15,40; Mt 27,56) i bratem św. Jakuba Starszego. Wraz z ojcem i bratem był rybakiem nad Jeziorem Galilejskim. Został uczniem św. Jana Chrzciciela. Wtedy mógł nawiązać kontakt ze środowiskiem, z którego pochodzą dokumenty znad Morza Martwego. Czwarta Ewangelia wspomina o jego pierwszym spotkaniu z Jezusem (J 1,35-39), o ile oczywiście przyjmiemy, że był towarzyszem Andrzeja. W tym wypadku nie jest wprawdzie określony jako „uczeń, którego Jezus miłował”, ale musimy pamiętać, że jesteśmy na początku historii ewangelicznej. Nie doszedł jeszcze do pełnego zrozumienia Jezusa. Trzej pierwsi Ewangeliści wspominają o jego gwałtownym i porywczym charakterze. Nie przez przypadek Jezus nazwał go, wraz z bratem Jakubem, Boanerges, tzn. synowie gromu (Mk 3,17). Jan był mocno oburzony wiadomością, że ktoś spoza grona apostolskiego wyrzuca złe duchy w imię Jezusa (Mk 9,38-40). Wraz z bratem chciał zniszczyć ogniem niegościnnych Samarytan (Łk 9,51-55). W zmowie z Jakubem i matką zabiegał o pierwsze miejsce w królestwie Jezusa (Mt 20,20-23). Charakter Jana może wyjaśnić wiele szczegółów czwartej Ewangelii. W tym dziele, bardziej niż u synoptyków, życie Jezusa ma dramatyczny przebieg (J 1,12; 12,37). Synoptycy podają, że razem z Piotrem i swym bratem Jakubem był świadkiem wskrzeszenia córki Jaira (Mk 5,37), przemienienia Jezusa (Mk 9,2) i słuchaczem mowy o zburzeniu świątyni i końcu świata (Mk 13,3) oraz widział konanie Chrystusa (Mk 14,33). Odegrał ważną rolę w czasie Ostatniej Wieczerzy, męki oraz rankiem w dniu zmartwychwstania. W towarzystwie Piotra bierze udział w cudownym połowie ryb (J 21, Św. Jan brał udział w Ostatniej Wieczerzy i zapytał Mistrza, kto jest zdrajcą. Ponadto z J 19,26 wynika, że znajdował się na Kalwarii obok Matki Jezusa oraz Marii Magdaleny. W opisie zmartwychwstania Chrystusa był razem z Piotrem (J 20,2). Zaś obu im Maria Magdalena powiedziała o pustym grobie. Według J 21,20 był obecny podczas zjawienia się Jezusa Zmartwychwstałego nad Jeziorem Galilejskim. A w takim razie można przyjąć, że należał do grona Dwunastu. Taki wniosek można wyciągnąć również z drugiej części tego samego wersetu. Na podstawie tych wzmianek wnioskujemy, że ów uczeń był Apostołem oraz że był ściśle związany z Piotrem (por. także J 18,15-16). A Dzieje Apostolskie informują, że Piotr i Jan przebywali często razem i działali wspólnie (Dz 3,1-4; 8,14; 14, Dzieje Apostolskie uzupełniają portret św. Jana. Pojawia się w towarzystwie Piotra jako jeden z ważniejszych Apostołów. Razem z Szymonem został aresztowany po uzdrowieniu paralityka przy Bramie Pięknej. Staje przed Sanhedrynem, a następnie uzyskuje wolność (Dz 3,1-11; 4, Razem z Piotrem wizytuje rodzący się Kościół Samarii i ewangelizuje ten region (Dz 8, Paweł nazwał go, podobnie jak Piotra i Jakuba, filarem Kościoła (Ga 2,9). Wielu pisarzy chrześcijańskich II wieku twierdzi, że św. Jan osiadł w Efezie, skąd rządził Kościołami rzymskiej prowincji Azji. Potwierdzają to w jakimś stopniu badania archeologiczne przeprowadzone w Ajasoluk (tureckie zniekształcenie słów: Agios theologos – święty teolog). Doprowadziły do odkrycia mauzoleum z czasów Konstantyna Wielkiego. Na nim wzniesiono w IV w. pierwszą bazylikę przebudowaną w czasach Justyniana (VI w.). Znaleziono tam napis jakiegoś pobożnego pielgrzyma: „Panie, Boże, nasz Zbawco i św. Janie, Jego Ewangelisto i teologu, zmiłujcie się nade mną, twoim grzesznym sługą”. Z dużym więc prawdopodobieństwem można przyjąć, że Apostoł przybył tutaj między rokiem 67 a 70, a więc już po zakończeniu działalności św. Pawła i Tymoteusza w Efezie. Miało to miejsce, jeżeli zaufamy Euzebiuszowi,[5] przed wybuchem powstania żydowskiego. Z kolei św. Jan został skazany na zesłanie na wyspę Patmos. Wrócił do Efezu po śmierci Domicjana (+ 96) i kierował Kościołami Azji aż do śmierci. Św. Hieronim[6] pisze, że pod koniec życia nie mógł już sam poruszać się i musiano go przynosić na zgromadzenia. Był zbyt słaby i nie mógł wygłaszać długich przemówień. I tylko powtarzał ciągle słowa: „Dzieci moje, miłujcie się wzajemnie”. Ponieważ wierzący byli już niekiedy zmęczeni powtarzaniem tych samych słów, dlatego dodawał: „Jest to przykazanie Pana i jeżeli będzie zachowywane, to wystarczy”.[7] Być może jest to szczegół legendarny, ale oddaje wiernie myśl Jana Apostoła. Św. Jan umarł za Trajana (98-117) w Efezie, osiągnąwszy podeszły wiek. Natomiast męczeństwo w kotle wrzącej oliwy miało mieć miejsce w Rzymie przed wypędzeniem na Patmos. Ten szczegół opiera się na świadectwie Tertuliana,[8] powtórzonym dwukrotnie przez św. Hieronima.[9] Wielu (I. de la Potterie, D. Mollat) wysuwa jednak zastrzeżenia co do historyczności tego faktu. Kiedy powstała Apokalipsa? Świadectwa Tradycji o czasie powstania Apokalipsy nie są jednolite. Według św. Ireneusza[10] została ona napisana pod koniec panowania Domicjana (81-96). Podobnie sądzą: Euzebiusz z Cezarei i św. Hieronim. Jest to pogląd najbardziej rozpowszechniony wśród współczesnych egzegetów. Jednak według Kanonu Muratoriego i apokryficznych Dziejów św. Jana Apokalipsa została napisana w czasach Nerona (54-68). Określenie daty powstania tej księgi jest uzależnione od rozwiązania problemu literackiego. Jeżeli się przyjmie, że Apokalipsa powstała w krótkim czasie, to trzeba się zgodzić, iż stało się to bardzo późno, czyli pod koniec panowania Domicjana (około r. 95). Np. Listy do siedmiu Kościołów odpowiadają sytuacji religijnej w Małej Azji pod koniec I wieku. Jeżeli natomiast przyjmie się, że autor korzystał z różnych źródeł albo że nawet sam zredagował kilka apokalips, to w takim wypadku najstarsze warstwy księgi mogą sięgać czasów Nerona. Bez tego pewne opisy trudno zrozumieć, zwłaszcza paruzji jako czegoś, co ma nadejść w najbliższej przyszłości. Niektórzy egzegeci (A. Gelin, A. Feuillet) rozróżniają dwie daty: twierdzą, że księga została opublikowana pod koniec czasów Domicjana, ale niektóre wizje powstały już wcześniej (czasy Wespazjana). W tym wypadku Apokalipsa byłaby sztucznie antydatowana. Jest to zresztą rzecz zupełnie naturalna w literaturze apokaliptycznej i w niczym nie osłabia autorytetu księgi. Pozwala natomiast, zdaniem wspomnianych egzegetów, wyjaśnić przynajmniej częściowo powtórzenia (Ap 13, i 17, 14,8 i 18,12; 12, i 20,2-3), bez podważania jedności księgi. Nie ma jednak powszechnej zgody co do tego, że tekst Apokalipsy powstawał wieloetapowo.[11] W każdym razie należy pamiętać, że problem czasu powstania Apokalipsy jest w dalszym ciągu sprawą dyskusyjną. Jeśli nie slyszysz radia spróbuj inny strumień lub zewnętrzny player [1] PG 9,669. [3] Por. A. Jankowski, Apokalipsa Świętego Jana. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz Pismo Święte Nowego Testamentu, XII), Poznań: Pallottinum 1959, s. 49. [4] Taki pogląd reprezentuje M. Wojciechowski, Apokalipsa Świętego Jana. Objawienie, a nie tajemnica. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz (Nowy Komentarz Biblijny, XX), Częstochowa: Święty Paweł 2012, s. 52. [5] HK III, 1,1-3; 5,1-3. [6] De viris illustribus 9. [7] Com. ad Gal. [8] PL 2,496. [9] PL 23,347c; 26,143c. [10] Adversus haereses 5,30,3. [11] Por. M. Wojciechowski, dz. cyt., s. 43. Ciekawostki Ile jest Biblii? Chociaż Biblia jest jedna, jednak znamy ją pod różnymi nazwami: Biblia Tysiąclecia, Biblia Poznańska, Biblia Gutenberga itp. Dlaczego? Oryginalny tekst Biblii zapisany jest w kilku językach: hebrajskim, aramejskim, greckim. Aby udostępnić ją wiernym, potrzebne było tłumaczenie na języki narodowe. Otóż różne tłumaczenia Biblii, które weszły do użytku, otrzymały swoje nazwy, aby można je było od siebie odróżniać. Nazwy kilku Biblii mają znaczenie głównie dla bibliofilów i księgarzy. Oto po kolei: Z pamiętanych do dzisiaj najwcześniejsza była Septuaginta – jest to przekład jedynie Starego Testamentu (Nowy wówczas jeszcze nie istniał), dokonany w III–II w. wśród Żydów w Egipcie na język grecki. Septuaginta zawiera kilka ksiąg, których hebrajskie oryginały nie zachowały się; Kościół katolicki i Kościół prawosławny zaliczają je dziś do kanonu Biblii, judaizm je odrzuca, a Kościoły protestanckie uważają za apokryfy. Nazwa Septuaginta powstała z powodu legendy, która mówi, że przekład dokonywany był przez 72 tłumaczy przez 72 dni i wszystkie tłumaczenia były zgodne co do jednego słowa; było to potwierdzeniem, że także i przekład Pisma był natchniony. Septuagintą chrześcijaństwo posługiwało się do VII w. Następnym znanym przekładem jest Wulgata (z łac. versio vulgata – wersja dla wszystkich, popularna)) Przekładu tego na łacinę dokonał w IV w. św. Hieronim na polecenie papieża Damazego I To tłumaczenie zostało uznane za urzędowy tekst Pisma św. w Kościele katolickim. W Średniowieczu, kiedy uważano, że Pismo św. nie jest do prywatnego czytania, a jednocześnie chciano je udostępnić wiernym, powstała tzw. Biblia pauperum (z łac. – Biblia ubogich). Była to w zasadzie pierwsza Biblia obrazkowa – zawierała zbiór obrazków (z krótkim opisem) ze scenami ze Starego Testamentu i z życia Chrystusa. Jednak władcom udostępniano Biblię, a nawet tworzono dla nich specjalne przekłady. Takimi Bibliami były: Biblia królowej Jadwigi, która nie zachowała się do dzisiaj i Biblia królowej Zofii – ta ostatnia jest oczywiście bezcennym zabytkiem bibliofilskim. W 1440 r. Jan Gutenberg wynalazł druk – pierwszą księgą, która została wydrukowana, była Biblia (200 egz.) – była to Wulgata, ale ze względu na druk nazywana jest czasem Biblią Gutenberga. Reformacja wniosła duże poruszenie do Kościoła. Między innymi spowodowała powrót do tłumaczeń Pisma św. na języki narodowe, które były dość powszechne w pierwszych wiekach, ale później zostały zarzucone na rzecz posługiwania się w Kościele łaciną. Pierwszego pełnego polskiego przekładu Biblii (z Wulgaty) dokonał Jan Leopolita (1551–1553); wydany w 1561 r. przez Szarffenbergów – dziś nazywamy ją Biblią Szarffenbergowską lub Biblią Leopolity). W 1563 r. M. Radziwiłł Czarny w Brześciu Litewskim wydał kalwińskie zbiorowe tłumaczenie Pisma św. Ta wersja Pisma znana jest pod nazwą Biblia Brzeska lub Biblia Radziwiłłowska. W 1570 r. w Nieświeżu wydano ariański przekład Sz. Budnego, który dziś znany jest pod nazwą Biblii Nieświeskiej. W latach dziewięćdziesiątych XVI w. Biblię przetłumaczył też Jakub Wujek (wyd. 1599) i do dzisiaj ten przekład nazywany jest Biblią Wujka. To tłumaczenie jest cenione za wysoką jakość i posługiwano się nim w zasadzie aż do wydania Biblii Tysiąclecia. Szczególnie ceniono ks. Wujka za przekład Psałterza Dawidowego, który stał się także podstawą następnych tłumaczeń tej księgi. Strona z Biblia pauperum, w wydaniu niemieckim Luterański przekład Pisma św. (będący poprawioną wersją Biblii Brzeskiej), dokonany przez Daniela Mikołajewskiego, został wydany w roku 1632 i do dziś jest w dosyć powszechnym użyciu w Kościołach protestanckich – pod nazwą Biblii Gdańskiej. No i ostatnio najsłynniejszym (choć nie jedynym) tłumaczeniem, na współczesną już polszczyznę, dokonanym przez zespół tłumaczy, jest Biblia Tysiąclecia, którą znamy chyba wszyscy – przynajmniej ze słyszenia. Osobnym nurtem jest tłumaczenie samej Księgi Psalmów, inaczej Psałterza. Tego typu przekładów, znanych pod nazwami Psałterz Dawidowy, Psałterz Dawidów czy też Żołtarz Dawidów, dokonywało wielu autorów, Mikołaj Rej, Jan Kochanowski, Valenty Wróbel, Franciszek Karpiński, Józef Kruszyński, Kazimierz Buczkowski, Leopold Staff, Roman Brandstaetter i wielu innych. Na marginesie – od kilkudziesięciu już lat tworzy się Biblie obrazkowe – przeznaczone dla dzieci. Te Biblie nie dorobiły się swoich nazw, ponieważ z reguły nie zawierają całego Pisma św. – są wyborem skrótów najbardziej znanych ksiąg lub też opowiadaniem własnymi słowami przez autora historii biblijnej, stanowią podstawę wiedzy przekazywanej dzieciom i zawierają tylko obrazki albo obrazki z krótkim streszczeniem nawet nie całych ksiąg, a jedynie wydarzeń z życia Narodu Wybranego i z Nowego Testamentu. Być może najlepsze z nich, ze względu na szczególne walory dydaktyczne, również dorobią się swoich nazw, ale na razie jeszcze o tym nie słyszałam. Pismo Święte jest najlepiej sprzedającą się Księgą wszechczasów, ale czy tak naprawdę znamy jej Autora? Jeśli jesteś chrześcijaninem prawdopodobnie patrzysz na nią inaczej jak na jakąkolwiek inną książkę. Kiedy bierzemy do ręki oprawioną w skórę Księgę Starego i Nowego Testamentu, coś sprawia, że czujemy się wyjątkowo. Spośród około 130 milionów różnych książek, które kiedykolwiek zostały opublikowane, książka ta jest jedyna w swoim rodzaju, a to za sprawą właśnie jej Autora. Każdy uczciwy człowiek zgodzi się ze stwierdzeniem, że Biblia jest najbardziej wpływową Księgą, jaką kiedykolwiek napisano. Dlaczego jest więc najważniejszą Księgą dla każdego chrześcijanina?Odpowiedzi mógłbym udzielić w jednym stwierdzeniu – Pismo Święte jest ŚWIĘTE…, ale to nie koniec. Postaram się was w tym stwierdzeniu ugruntować. Co czyni z Biblii Księgę świętą? Czy to tysiące lat ludzkiej historii i jej działania w życiu człowieka? Czy to fakt, że opowiada najpotężniejszą historię poświęcenia, jaką kiedykolwiek moglibyśmy sobie wyobrazić? Czy to, że tak naprawdę ona „czyta nas”, przekonując nas o grzechu i pobudzając nasze serca do miłości Boga? Tak, to wszystko to dobry powód do tego, aby wierzyć, że Biblia jest ważna. Jednak najbardziej podstawowym powodem, dla którego jest święta, nie jest po prostu to, w jaki sposób wiadomość wpływa na nas, ale od kogo ta wiadomość nadeszła! Pochodzenie Biblii jest dokładnie tym, co daje jej autorytet. Więc kto napisał Biblię? Po pierwszym przeczytaniu rzuca się w oczy to, że wszystkie 73 Księgi zostały napisane przez wielu różnych ludzi z różnych powodów. Co więcej, niektóre Księgi same stanowią zbiór prac różnych autorów. Na przykład Ewangelia Mateusza została napisana przez tylko jedną osobę (Mateusza), ale 150 indywidualnych psalmów w Księdze Psalmów zostało napisanych przez króla Dawida, Mojżesza, Asafa i wielu innych. Psalmy zostały później połączone w jedną Księgę w Piśmie Świętym, podobnie jak wszystkie 73 Księgi zebrano w Kanon, który mamy dzisiaj. Tak więc jest absolutnie prawdą, że ludzie pisali Pismo Święte. Oto kilka interesujących faktów na temat niektórych z nich: Paweł napisał najwięcej Ksiąg w Nowym Testamencie. Łukasz napisał najwięcej stron Nowego Testamentu. Istnieje około 40 różnych autorów ludzkich. Księgi Biblii zostały napisane w ciągu 1500 lat. Autorzy mieli różne zawody, w tym: rybak, książę, kapłan, prorok, pasterz, poborca ​​podatków, lekarz i budowniczy. Ale Bóg jest ostatecznym autorem Pisma Świętego i to On dał natchnienie ludziom do napisania tego niesamowitego dzieła. Autor listu do Tymoteusza pisze następujące słowa: Wszelkie Pismo od Boga natchnione jest i pożyteczne do nauczania, do przekonywania, do poprawiania, do kształcenia w sprawiedliwości, aby człowiek Boży był doskonały, przysposobiony do każdego dobrego czynu. (2 Tm 3, 16-17) Oznacza to jedno, Bóg użył ludzkich autorów do spisania nam Jego przesłania, dlatego to On jest jedynym Autorem wszystkich Ksiąg tak Starego, jak i Nowego Testamentu. Kto napisał tę księgę?Prorok Jeremiasz, syn kapłana z małego miasteczka Anatot w ziemi Królestwa Judy, dyktował otrzymywane od Boga słowa proroctwa swojemu sekretarzowi Baruchowi. Z racji pochodzenia był przeznaczony do posługi kapłańskiej, nie posiadamy jednak żadnych zapisków na temat jego działalności w tym charakterze. Bóg wybrał tego odważnego człowieka, by w Jego imieniu przemawiał do pogrążonego w odstępstwie ludu zaczął służbę w wieku zaledwie niespełna dwudziestu lat. Pełnił ją przez ponad czterdzieści lat. Głoszone przez niego przesłanie spotykało się z obojętnością ze strony ludzi. W jego słowach przebija ogromny smutek z powodu doli Bożego ludu oraz z powodu własnych doświadczeń (Jr 12,1-4; 15,10).W jakich okolicznościach powstała?Działalność Jeremiasza rozpoczęła się w 627 r. przed Chr., a dobiegła końca około roku 582 przed Chr. Wtedy właśnie ogłosił proroctwo dla Żydów, którzy zbiegli do Egiptu (Jr 44,1). Większość swojej posługi Jeremiasz pełnił poza Jerozolimą. Południowe Królestwo Judy było od wielu lat zagrożone przez wrogów zewnętrznych, najpierw Asyrię i Egipt, a następnie Babilon. Za czasów proroczej służby Jeremiasza (586 r. przed Chr.) uległo ostatecznie babilońskiej zwracał się do narodu, który ściągnął na siebie Boży sąd. Wyczuwając zbliżające się zagrożenie, Izraelici z pewnością obawiali się o swoją przyszłość. Zamiast jednak w pokorze wrócić do Boga, lud Judy lekceważył zarówno Boże napomnienia, jak i niebezpieczeństwo wynikające z braku posłuszeństwa Księga Jeremiasza odgrywa tak ważną rolę?Proroctwa Jeremiasza dają nam wgląd w umysł i serce wiernego sługi Bożego. W księdze tej znajdziemy wiele osobistych uwag świadczących o emocjonalnym zaangażowaniu autora. Ukazują go nie tylko jako proroka, który przekazuje przesłanie od Boga, ale także jako człowieka z krwi i kości, pełnego współczucia dla swego ludu, zagniewanego na tych, którzy dopuszczali się zła i zatroskanego o własne Jeremiasza zapowiada Nowe Przymierze, jakie Bóg zawarł ze swoim ludem poprzez Chrystusa. Poprzez to przymierze Bóg miał wypisać swoje Prawo już nie na kamiennych tablicach, ale "w głębi ich jestestwa, na ich sercu". Przemawiając przez Jeremiasza, Bóg obiecuje, że Jego lud będzie mógł Go blisko poznać. Nie będzie to już związane z jednym, ustalonym miejscem (świątynią w Jerozolimie), ale z osobą Jego Syna, Jezusa Chrystusa (Jr 31,31-34; zob. także Hbr 8,6).Jakie jest główne przesłanie księgi?Jeremiasz prorokował w ostatnich latach istnienia Królestwa Judy, tuż przed uprowadzeniem Bożego ludu do Babilonu, dlatego jest zrozumiałe, że głównym tematem księgi jest sąd. Pierwsze czterdzieści pięć rozdziałów skupia się na zbliżającej się zagładzie, która była karą za nieposłuszeństwo Judy. W księdze obecny jest jednak także temat Bożej łaski. Upadek Jerozolimy nadszedł dziewięćset lat po zawarciu pierwszego przymierza pomiędzy Bogiem a Izraelitami na pustyni Synaj (Wj 24,1-18). Tak długi okres świadczy o ogromnej cierpliwości i miłosierdziu Boga, o szansie, jaką dawał swojemu ludowi, by odwrócił się od grzesznych to odnieść do siebie?Boża cierpliwość ukazana w całym Starym Testamencie przypomina nam, że Bóg zawsze był i jest pełen miłosierdzia. Jego naród przez całe stulecia łamał zawarte z Nim przymierze i nie spotykała go za to natychmiastowa kara. Powinno to dodać nam otuchy w naszych czasem nieudolnych staraniach, by naśladować Boga. On jest wobec nas cierpliwy, nawet jeśli Go zawodzimy. Chce pomóc nam się zmienić, tak byśmy żyli życiem, jakie nam Jeremiasza przypomina jednak także o rzeczywistości Bożego sądu. To powinno obudzić w nas zdrową bojaźń i pragnienie podążania za Bogiem. Czy traktujesz Boga poważnie? Czy naśladujesz Go całym sercem? Biblia, inaczej nazywana Pismem Świętym jest to zbiór dzieł napisanych przez wielu autorów i połączonych w jedną całość. Pierwotnie została napisana w kilku językach: hebrajskim, greckim oraz aramejskim. Były one uznawane przez chrześcijan oraz społeczeństwo pochodzenia żydowskiego za języki „natchnione przez Boga”. Pismo Święte składa się z kilku ksiąg podzielonych na Stary oraz Nowy Testament. Kiedy powstała Biblia?Jak powstała Biblia?Kto napisał Biblie? Kiedy powstała Biblia? Początki powstania Starego Testamentu Pisma Świętego datuje się na X wiek Z kolei najnowsze części powstały między II a I wiekiem (m. in. Księga Daniela). Stary Testament zaczęto spisywać na papier między 750, a 680 rokiem Osoby badające genezę Biblii datują, iż większość Starego Testamentu spisano w okresie panowania perskiego, między 539-330 rokiem Badacze starali się potwierdzić rzeczywisty okres, w którym stworzony został Stary Testament m. in. na podstawie gatunku literackiego ksiąg historycznych, którym posługiwali się autorzy (np. w Księdze Królewskiej, bądź Księdze Samuela). Sposób opisania historii starożytnego Izraela różni się od nowoczesnego. Kiedyś autorzy przykładali zdecydowanie większą wagę do uduchowienia przedstawianych zdarzeń, w późniejszych latach natomiast najważniejsze było przedstawienie tylko potwierdzonych, zweryfikowanych informacji na dany temat. Weryfikacje okresu, w jakim została napisana Biblia starano się potwierdzić również porównując dzieła innych starożytnych autorów (m. in. Swetoniusza, Tacyta czy Józefa Flawiusza) oraz różnego typu tradycje chrześcijańskie. Sprawdź także: Niesamowite cytaty z Biblii Powstanie ksiąg Nowego Testamentu datuje się natomiast na I wiek Do najstarszych fragmentów Pisma Świętego należą Listy Pawła z Tarsu. Z kolei w późniejszym czasie przyjmuje się powstanie Dziejów Apostolskich oraz Apokalipsy (między 80, a 96 rokiem Jak powstała Biblia? W czasach starożytności teksty zapisywano na kamieniu, pergaminie bądź papirusie. Miały one kształt zwoju, co za tym idzie ilość miejsca na tekst byłą ograniczona. Stąd też powstały podziały na poszczególne Księgi Starego Testamentu. Dotychczas udało się uzyskać niewiele informacji na temat powstania Starego Testamentu. Do dnia dzisiejszego nie zachowały się żadne oryginalne teksty z tamtych czasów. Posiadamy jedynie ich kopie. Już w starożytności powielano ważne dzieła poprzez ręczne przepisywanie tekstów. Izraelici zdawali sobie sprawę, że Biblia to bardzo ważna księga, dlatego z wielką dbałością podchodzili do jej powielania. Niestety praca kopiarzy była trudna i czasochłonna, przez co zdarzało im się popełniać błędy. Po dzień dzisiejszy nie udało się ustalić oryginalnego tekstu Starego Testamentu, ponieważ wszystkie dostępne skrypty posiadają pewne niespójności w różnych fragmentach Biblii. Udało się ustalić, iż najstarsze fragmenty ksiąg Starego Testamentu zostały najprawdopodobniej spisane przez Mojżesza. Stworzył on Księgę Prawa (w około XIV w Ostatnia z napisanych Ksiąg zawartych w Starym Testamencie to Księga Malachiasza (jej napisanie przypada na około 435 rok Po tym zapisie następuje odstęp w czasie, aż do nadejścia Jana Chrzciciela. Na dzień dzisiejszy posiadamy kilka źródeł i tekstów, na których opiera się tłumaczenie Starego Testamentu, m. in.: Tekst Masorecki (powstał na przełomie IX i X wieku) – Masoreci kopiowali teksty w sposób bardzo staranny, były to kopie zapisane w języku hebrajskim. Kierowali się zasadą, że żadnego ze słów nie można przepisać z pamięci. Dzięki ich skrupulatności kopie Masoretów są bardzo wiarygodne, bo aż w 90% przekładu. Pozostałe 10% tekstu posiada różne warianty oraz drobne błędy nie wpływające na ogólny przekaz. Znajdują one udział w wielu rękopisach oraz Cairensis (zwany inaczej Kodeksem proroków Kairu) – to najstarsza z ręcznie przepisanych kopii zawierająca komplet ksiąg proroków Starego Testamentu. Można zobaczyć ją w Jeruzalem. Codex Leningradensis (zwany inaczej kodeksem Leningtadzkim) – najstarsza kopia Starego Testamentu napisana w języku hebrajskim (powstała w 1008 r. Obecnie dostępna jest w Rosji w z Aleppo – swego czasu był najstarszym kompletnym manuskryptem Starego Testamentu. Niestety w 1947 r. część kodeksu została zniszczona przez muzułmańskich pogromów. Stworzono go w Galilei w 920 roku. Aktualnie zobaczyć go można w Jeruzalem. Septuginta (inaczej LXX) – skrypt Starego Testamentu przetłumaczony na język grecki. Powstał na przełomie 300-150 roku w Aleksandrii. W czasach Nowego Testamentu kopia ta była najpopularniejszym przekładem używanym przez Żydów. Targum – kopia Starego Testamentu napisana w języku aramejskim. Stworzona została przez Żydów przebywających na wygnaniu. Została stworzona między II wiekiem a VII wiekiem w Babilonie. Rękopisy z Qurman (inaczej zwane Rękopisami znad Morza Martwego) – zostały odnalezione przypadkiem (w 1947r.) w jaskini jaskini na zachodnim wybrzeżu Morza Martwego, niedaleko ruin Qumran w Izraelu. Zawierają większość ksiąg (za wyjątkiem Księgi Estery). Większość powielonego tekstu pokrywa się z skryptem masoreckim, który został napisany ponad tysiąc lat później. Z Nowego Testamentu, podobnie jak w poprzedniej części Pisma Świętego nie przetrwały żadne z pierwowzorów. Na szczęście, w przypadku drugiej części Biblii, przetrwało sporo jej kopii, rękopisów oraz manuskryptów, które pozwalają na względnie dokładne odtworzenie oryginału. Ciekawe jest to, iż ilość kopii, które przetrwały do czasów dzisiejszych jest naprawdę zdumiewająca – Nowy Testament został zachowany w około 5 500 przekładach. Jest to zdumiewająca ilość, mowa przecież o Księdze powstałej w czasach starożytnych! Dla porównania – Iliada stworzona przez Homera zachowała się po dziś dzień w 643 kopiach. Z kolei Historie autorstwa Herodota posiadają tylko 8 kopii, z czego najstarsza z nich pochodzi z 900 Do dnia dzisiejszego zachowało się naprawdę sporo różnego rodzaju przekładów Nowego Testamentu, m. in.: Papirusy – w starożytności większość dokumentów zostało zapisanych na kartach papirusu, był on jednym z najtańszych materiałów. Podejrzewa się, że oryginalną wersję NT również napisano na kartach Uncjały – to kopie napisane tylko przy użyciu wielkich liter oraz bez stosowania znaków interpunkcyjnych. Zachowano około 300 rękopisów zapisanych uncjałą, z czego tylko jeden z nich zawiera cały tekst Nowego Testamentu. Przekłady zapisane w kodeksach (forma zbliżona do dzisiejszej książki), które zawierają całość Nowego Testamentu, to m. in: Kodeks Synajski, Kodeks Aleksandryjski oraz Kodeks kursywne – nieliterackie teksty, w formie listów, notatek itd., pisano je czcionką pochyłą, stosując minuskuły (tylko małe litery).Kodeksy minuskułowe – to kodeksy napisane na pergaminie lub na papierze tylko i wyłącznie małymi literami. Ten sposób pisania został zapoczątkowany w IX wieku. Do dnia dzisiejszego zachowało się około 2 800 fragmentów zapisanych w ten sposób. Lekcjonarze – są to księgi liturgiczne. Nie posiadają całego tekstu Pisma Świętego. Fragmenty lekcjonarzy są czytane w poszczególne dni roku kościelnego (tzw. czytania). Warto mieć na uwadze, iż większość wyżej przedstawionych przekładów Nowego Testamentu posiada tylko jego fragmenty. Całość NT została zapisana na zaledwie 50 z 5 500 egzemplarzy! Kto napisał Biblie? Powszechnie uznaje się, że Stary Testament, to dzieło stworzone przez samego Boga, za pośrednictwem rąk ludzkich, tzn. proroków. Sami autorzy często podkreślali w napisanych przez siebie fragmentach, iż są jedynie narzędziami jednego i najwyższego Boga – Jehowy. Wielokrotnie można spotkać się ze sformułowaniem „Oto, co rzekł Jehowa” itp. Niektórzy z proroków wyraźnie podkreślali, iż w napisanych przez nich fragmentach uczestniczyli aniołowie zesłani przez Boga. Pismo Święte Starego Testamentu spisywało łącznie około 40 autorów przez okres trwający ponad 1000 lat. Niektórzy prorocy spisali więcej niżeli jedną księgę. Nowy Testament został napisany przez kilku autorów. W przypadku Ewangelii, zostały one stworzone przez czterech znanych ewangelistów: Marka, Mateusza, Łukasza oraz Jana. Uznaje się, że Dzieje Apostolskie należą do autorstwa św. Łukasza (ich forma stylistyczna jest najbardziej zbliżona do Ewangelii wg św. Łukasza). Z kolei listy apostolskie zostały stworzone przez św. Pawła, św. Piotra, w. Judę, św. Jana oraz św. Jakuba. Św. Jan jest również autorem ostatniego fragmentu Nowego Testamentu – Apokalipsy.

kiedy powstała biblia i kto ją napisał